earthsoldier

به انگيزه اول خرداد (۲۲ مه) روز جهانی تنوع زيستی

ما آجرهای مهم و آجر خوار!

در انبوه واژه ها و مناسبت ها، به واژه ای بر می خوریم که در سال های اخیر بیشتر آن را می شنویم: تنوع زیستی (biodiversity).
 اصطلاح تنوع زیستی به فراوانی یا گوناگونی جامع زندگی، از گیاه و جانور تا زندگی میکروبی اشاره دارد. این گوناگونی حیات در تمام سطوح سازمان دهی بوم شناختی رخ می دهد، اما منظور از تنوع زیستی، به طور کلی تنوع ژنتیکی، تنوع گونه ای (گونه ها) و تنوع اکوسیستم هاست. به طور خلاصه می توان گفت تنوع زیستی یعنی تنوع انواع حیات بر روی کره زمین، شامل ژن ها، گونه ها، زیست بوم ها و فرآیند بوم شناختی (اکولوژیکی) موجود در جهان را تنوع زیستی می گویند.

      


اما اهمیت این تنوع در چیست؟ باید گفت که این تنوع ضامن سلامت محیط زیست می باشد. به طور کلی سلامت هر سازوکاری تابع حضور و سلامت تک تک اجزای آن است حتی اگر آن جزء، بسیار کوچک بوده و یا وظیفه بسیار کوچکی را به عهده داشته باشد. به عنوان مثال بدن انسان به عنوان یک سازوکار پیچیده - که دارای اجزای کوچک و بزرگ می باشد- در صورت حذف و یا عدم کارکرد صحیح هر کدام از اجزا، با مشکل مواجه خواهد شد.
طبیعت نیز به عنوان سازوکاری جهان پهنا، دارای اجزایی است که باعث زنده نگاه داشتن آن می شوند. اجزای طبیعت ممکن است جاندار یا بی جان باشند. و البته به بخش جاندار آن، تنوع زیستی میگوییم.
هر جزء در طبیعت، نقشی به عهده دارد. همه اجزا برای ادامه حیات نیازمند مواد اولیه (غذا و انرژی) هستند. و جالب اینکه همه اجزا علاوه بر اینکه مصرف کننده مواد اولیه هستند، خود نیز تولید کننده هستند. اما تفاوت در همین تولید و مصرف و نسبت بین آن هاست. بعضی از اجزا تولید کنندگان عمده هستند. یعنی میزان تولید مواد اولیه شان بیشتر از مصرف آن هاست. مانند درختان. درختان با استفاده از نور خورشید، آب و مواد معدنی موجود در خاک، به تولید مواد اولیه خود و دیگر موجودات می پردازند و خود توسط حیوانات، حشرات، ارگانیزم های بسیار کوچک و انسان مصرف می شوند.

    


اما عده ای دیگر، مصرف کنندگان عمده هستند. انسان مهمترین مصرف کننده طبیعت به حساب می آید. او با استفاده مستقیم و غیر مستقیم از تمامی اجزای طبیعت، به حیات خود ادامه می دهد، اما در عوض مقدار بسیار کمی تولید برای اجزای دیگر دارد.
تمامی اجزای طبیعت از انسان و حیوانات بزرگ جثه گرفته تا حشرات و گیاهان کوچک و حتی موجودات زنده تک سلولی، همه و همه نقشی خواه کوچک و خواه بزرگ در طبیعت به عهده دارند. به طور کلی می توان گفت که تمامی اجزای حیات به صورت مستقیم یا به صورت غیر مستقیم با هم مرتبط هستند. غذای تهیه شده توسط تولید کننده های اولیه (مثل میکرو اورگانیزم های درون خاک) صرف تغذیه مصرف کننده بالایی می شود (مثل درخت) در حالی همان مصرف کننده، خود به نوعی تولید کننده هم هست و غذایی که تولید کرده صرف تغذیه مصرف کننده بالایی می شود (مانند گیاه خواران) و باز مصرف کننده ای بالاتر از پایین دستی تغذیه می کند و تا جایی که انسان در بالای این پلکان، به نوعی از تمامی تولید کنندگان و مصرف کنندگان استفاده می کند. نام این پلکان را "هرم حیات" می گذاریم. 
در این هرم هر یک از اجزا مانند یک آجر، در تشکیل این هرم نقش دارند. یعنی اگر هر یک از اجزا حذف شوند،  این هرم تخریب می شود.
به بیان دیگر، تنوع همان اجزای هرم حیات تنوع زیستی نام دارد. همان اجزای هرم هستند که برای ما غذا، دارو، پوشاک و مسکن تهیه می کنند. اکسیژنی که توسط گیاهان موجود در این هرم تهیه می شود تنفس و ادامه حیات را برای ما ممکن می سازد. همین تنوع باعث امنیت ما در مقابل بلایای طبیعی مثل سیل می شود و همین تنوع باعث می شود که زمین های حاصلخیزتر کشاورزی داشته باشیم. بهتر است بگوییم تنوع زیستی باعث ادامه روند کار این هرم می شود. و ادامه کار هرم یعنی ادامه زندگی تک تک اعضای آن (که انسان هم یکی از اعضای آن می باشد).

      


متأسفانه در سال های پس از انقلاب صنعتی، انسان این اصل را که خهود جزئی از طبعت است را فراموش کرد. با اعمال فشار بیش از حد توان به اعضای پایین دستی خود در هرم حیات موجبات آزردگی و رنجش آن ها را فراهم کرد. تا جایی که اعضایی از این هرم، خارج شدند(انقراض گونه ها) و این هرم حیات را ناقص کردند. این نقصان در درجه اول باعث وارد شده لطمات شدید به حیات مصرف کننده های عمده (انسان) می شود. و علاوه بر آن با ناکامل ماندن هرم، در دراز مدت باعث آسیب دیدن دیگر اجزای هرم حیات نیز می شود.
 اما چگونه می توان از این گنجینه با ارزش حفاظت نمود؟ هر کدام از ما به عنوان جزئی کوچک از هرم بزرگ حیات می توانیم با کارهایی کوچک در جهت حفاظت از تنوع زیستی گام بردایم. اول از همه اینکه به اندازه نیاز مصرف کنیم. چون همانطورکه گفته شد اگر مصرف کننده اصلی، به اندازه ای مصرف کند که خارج از توان تولید کننده ها باشد، به آن ها آسیب می زند و در دراز مدت به ضرر خودش تمام می شود. دومین راه حمایت از تنوع زیستی شاید این باشد که همانگونه که ما برای خود حق حیات قائلیم، برای بقیه موجودات زنده هم این حق را محفوظ بدانیم. اطلاعات خود را در زمینه نقش هر یک از موجودات در طبیعت بالاببریم و سعی کنیم از منظری دیگر به موجودات زنده نگاه کنیم و این را فراموش نکنیم که هیچ موجود بی جهت در طبیعت خلق نشده است؛ و اینکه ما خود نیز یک از همین موجودات خلق شده هستم.
روز جهانی تنوع زیستی مبارک!

       

پيام هاي ديگران ()        PermaLink        سه‌شنبه ۱ خرداد ،۱۳۸٦ - سرباز زمين